Tolerancja, wolność, różnorodność – czy akademickie mury naprawdę są otwarte dla wszystkich?

Czy uniwersytet to wciąż przestrzeń wolnej myśli, czy raczej echo podzielonego świata?

Uniwersytety od zawsze były areną wielkich idei, miejscem, gdzie rodziły się przełomowe koncepcje, debata kwitła, a różnorodność światopoglądów prowadziła do rozwoju intelektualnego. To tu walczono o prawa człowieka, wolność słowa, równość i sprawiedliwość społeczną.

Ale czy w dzisiejszych czasach studia nadal są tą oazą otwartości, czy może stały się lustrem podzielonego społeczeństwa – pełnym ideologicznych napięć, lęku przed wyrażaniem opinii i stref, do których dostęp mają tylko wybrani?

Czy rzeczywiście możemy mówić, że akademickie mury są otwarte dla wszystkich?

Czy uczelnie są nadal przestrzenią otwartą dla wszystkich?

Na papierze – tak.
W rzeczywistości – odpowiedź nie jest już taka prosta.

Uniwersytety były kiedyś miejscem, gdzie ścierały się różne poglądy – konserwatyzm z liberalizmem, sztuka eksperymentalna z klasyką, a debatowano zarówno o ekonomii, jak i filozofii wolności.

Dzisiaj? Studenci coraz częściej mówią o samocenzurze, presji na dopasowanie się do określonej narracji i wykluczaniu tych, którzy myślą inaczej.

Przykłady z Polski i świata

• USA: W badaniu Free Speech Crisis Report z 2023 roku ponad 60% studentów amerykańskich uczelni przyznało, że boją się publicznie wyrażać swoje poglądy ze strachu przed odrzuceniem przez rówieśników lub negatywnymi konsekwencjami akademickimi.
• Polska: W 2021 roku media obiegła historia studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, który został zawieszony za publikowanie treści konserwatywnych w mediach społecznościowych. Czy akademia to miejsce na debatę, czy przestrzeń, gdzie wygrał tylko jeden punkt widzenia?

Różnorodność – kiedyś i dziś. Co się zmieniło?

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu uczelnia była miejscem, gdzie ścierały się różne perspektywy. To właśnie tam wykuwały się ruchy społeczne – od strajków robotniczych po prawa kobiet i mniejszości.

Dziś? Oficjalnie mówi się o inkluzywności, ale w praktyce niektóre grupy czują się bardziej mile widziane niż inne.

Różnorodność polityczna – czy istnieje naprawdę?

Czy studenci mogą dziś swobodnie dyskutować o polityce?

• Jeszcze w latach 90. debata była zjawiskiem naturalnym. Ludzie spierali się przy akademickich stolikach, ale nie bali się mówić otwarcie, co myślą.
• Teraz? Konferencje są odwoływane, jeśli temat „może urazić” którąś ze stron.
• 2022: Na jednej z polskich uczelni doszło do sytuacji, w której konferencja naukowa została anulowana po naciskach organizacji studenckich, które uznały temat za „kontrowersyjny”.

Czy studenci czują się dziś bardziej wolni, czy bardziej ocenzurowani?

🔹 Współczesne uczelnie mówią o otwartości, ale coraz więcej studentów mówi o tym, że boją się wyrażać własne opinie.

🔹 Granice pomiędzy tym, co można powiedzieć, a co jest uznawane za „nieodpowiednie”, zacierają się.

„Mam wrażenie, że dzisiejsze uniwersytety zamiast miejscem dialogu, stają się miejscem ideologicznych stref komfortu.”

– mówi studentka z Uniwersytetu Warszawskiego.

Czy uniwersytety stały się miejscem „bezpiecznych przestrzeni” zamiast miejscem wolnej debaty?

Ostatnie lata przyniosły pojęcie „safe spaces” – przestrzeni, w których nikt nie powinien czuć się urażony, a dyskusje powinny być prowadzone w sposób „bezpieczny emocjonalnie”.

Na pierwszy rzut oka brzmi to dobrze.
Ale czy nie oznacza to jednocześnie, że niektóre tematy są po prostu wygodnie przemilczane?

Podsumowanie – czy akademickie mury nadal są otwarte?

• 🔹 Uczelnie zawsze były miejscem zmian, manifestów i walki o wartości.
• 🔹 Kiedyś było to naturalne – czy dziś mamy więcej barier w myśleniu niż kiedyś?
• 🔹 Studenci wciąż poszukują odpowiedzi, ale czy mają przestrzeń, by je znajdować?

Nie chodzi o to, by idealizować przeszłość – świat się zmienia, a uczelnie razem z nim.

Pytanie brzmi: czy te zmiany prowadzą do większej otwartości, czy do cichego zamykania drzwi przed niewygodnymi tematami?

Co dalej?

📢 Jak wygląda sytuacja na Twojej uczelni?

💬 Czy czujesz, że możesz mówić otwarcie, czy raczej wolisz milczeć?

📩 Podziel się swoją historią – może Twój głos stanie się inspiracją do kolejnego artykułu.

Bo akademia to nie tylko wykłady. To przestrzeń dla myśli.